Bogucin dziewiętnastowieczny – ludność

Dziewiętnasty wiek to okres ogromnych przemian w życiu Bogucina. Nie zawsze korzystnych. Transformacji ulegały m.in. własność ziemska, demografia ludności wiejskiej, siatka gospodarstw, układ komunikacyjny i architektura krajobrazu.

Powyższej tematyce poświęcony zostanie cykl artykułów, obejmujących zagadnienia, które nie zostały ujęte w książce „Bogucin na przestrzeni wieków. 1398 – 2008”. Na pierwszy plan wysuwa się kwestia ludności. Szerzej o personaliach osób zamieszkujących na bogucińskiej wsi można napisać w oparciu o dane Urzędu Stanu Cywilnego, prowadzącego statystyki urodzeń, małżeństw i zgonów na podstawie wymogów wynikających z uregulowań Kodeksu Cywilnego Napoleona, wprowadzonego na terenach Lubelszczyzny z dniem 15 sierpnia 1810 r.

W myśl nowych przepisów każdy mieszkaniec wioski musiał posiadać imię i nazwisko, choć jeszcze przez kilka lat zdarzały się odstępstwa od tej reguły. Do tej pory nazwiska (albo przezwiska) używano głównie do ewidencjonowania przydziału powinności włościan wobec właściciela wsi. Na tej podstawie można było z dużym prawdopodobieństwem określić liczbę domów. Według tych kryteriów, w roku 1737 w Bogucinie było ich ok. 24. Tylu bowiem poddanych, świadczących pańszczyznę na rzecz swojego pana wymieniono na okoliczność przekazania bogucińskich dóbr ziemskich kolejnemu dzierżawcy wsi, Stanisławowi Wyrzyckiemu.

Dla przypomnienia na liście tej znaleźli się (pisownia oryginalna):

  1. Paweł Wuycik
  2. Woytek Woycik
  3. Juzef Woycik
  4. Stach Paruch
  5. Grzegorz Kempka
  6. Maciek Burdelak
  7. Tomek Paruszek
  8. Jędrzej Woycik
  9. Paweł Paruszak
  10. Kazimierz Papieżak
  11. Wawrzyniec Woycik
  12. Kazimierz Woycik
  13. Kazimierz Burdelak
  14. Szymon Woycik
  15. Jan Paprotka
  16. Krzysztof Wolak
  17. Wojciech Gnieciak
  18. Kazimierz Banach
  19. Józef Paruch
  20. Grzegorz Paruch
  21. Wojciech Paruch
  22. Szymek Wolak
  23. Katarzyna Gontarczykowa
  24. Wawrzyniec Kempka

Pierwszy powszechny spis ludności miast, wsi i osad na terenie Królestwa Polskiego miał miejsce w roku 1827. Był to jedyny spis powszechny dokonany w Królestwie Polskim aż do 1914 r. Według jego danych w Bogucinie mieszkało wówczas 240 osób w 29 domach.

Porównując te liczby z wcześniejszymi danymi widać, że stan liczebny wioski w ciągu ostatniego stulecia tylko nieznacznie się zwiększył. Główną przyczyną tego była bardzo wysoka śmiertelność niemowląt i dzieci oraz brak odpowiedniej opieki lekarskiej. Niewiele lepiej było w pierwszej połowie XIX wieku. Wielki głód, który nastąpił po powstaniu listopadowym oraz epidemia cholery przywleczona przez rosyjskich żołnierzy sprawiły, że jeszcze długo średnia życia ludności wiejskiej wynosiła nieco powyżej 20 lat, a ujemny przyrost naturalny utrzymywał się przez kolejne trzy dekady. Szczególnym momentem były lata 1855- 57 kiedy to w aktach USC pojawia się b. duża liczba młodych wdów; są również przypadki (nawet w rodzinach dziedziców) chrzczenia dzieci „z wody” w obawie przed śmiercią. Był to okres epidemii cholery, na którą, jak donosił ówczesny marszałek szlachecki guberni lubelskiej Jan hr. Jezierski (właściciel majątku w Garbowie) umarło na Lubelszczyźnie około 40 000 mieszkańców.

Dla zachowania reprodukcji przeciętna kobieta powinna rodzić w tamtych czasach co najmniej pięcioro dzieci. Nie zawsze było to takie proste, ponieważ wielu młodych mężczyzn wcielano na wiele lat (powyżej pięciu) do służby w rosyjsko – carskiej armii. Ich żony, będące wtedy zwykle na służbie lub na wyrobku zachodziły w ciążę – ojciec pozostawał nieustalony, pomimo, że często wiedziano kto nim jest. Zdarzało się również, że swych potomków na garbowskiej ziemi pozostawiali żołnierze 7 pułku piechoty liniowej wojska polskiego oraz dziewiątej Roty pułku kniazia Monszukowa, rozlokowani w okolicznych wsiach.  Archiwum garbowskiego USC zna i takie przypadki.

Przez pierwsze 16 lat obowiązywania Kodeksu Napoleona w aktach USC oprócz rodziców, świadków nowonarodzonych lub poświadczających czyjś zgon zapisywano również numery domów, co pozwalało ustalić lokalizację większości bogucińskich rodzin. Potem od tego odstąpiono, a w zamian w aktach urodzenia zaczęto dodatkowo spisywać personalia, wiek i wykonywany zawód rodziców chrzestnych. Z kościelnych akt wyłączono natomiast ewidencjonowanie ludności wyznania mojżeszowego.

Analizując zamieszczoną pod artykułem tabelę wydaje się, że w roku 1826 mogło mieszkać nieco więcej osób niż to podano oficjalnie w sporządzonym rok później spisie powszechnym. W samych tylko aktach USC, w krótkim okresie pojawiło się ponad 60 rodzin, mieszkających w 34 domach, a trzeba wiedzieć, że w owych czasach rodzina czteroosobowa była uważana za małą. Jak widać na poniższej tabeli, w niektórych domach, w okresach kilkunastoletnich mieszkały 3 lub 4 rodziny, najczęściej ze sobą spokrewnione. Sto lat później liczba Bogucinian podwoiła się. Według pierwszego spisu ludności w Polsce niepodległej w roku 1921 było ich 476. Mieszkali oni w 76 budynkach – 8 znajdowało się w Kolonii Las Boguciński, 58 na „starej wsi”, a pozostałe 10 w obrębie folwarku.

Wracając do początków dziewiętnastego wieku, poniżej znajduje się tabela z wykazem ówczesnych rodzin wraz z numeracją domów. Zgodnie z przyjętym zwyczajem pierwszy numer domu przyznawano budynkom należącym do właściciela folwarku. Oprócz wyznaczonego przez garbowskiego dziedzica zarządcy mieszkała w nich służba folwarczna i Żydzi. Kierunek numeracji, tak jak dziś, był przeciwny do ruchu wskazówek zegara.
Mapa wsi z tamtego okresu, z późniejszymi zmianami, zostanie zaprezentowana w następnym odcinku.

Nr domu

Imię i nazwisko 

1Lewkowicz Josef  i Teyga z Mortkiewiczów
2Wóycik Łukasz i Zofia z Bieleckich

Łaybus Dawidowicz i Syma z Zelmanowiczów

3———————————————-
4Kazirowski Ignacy i Agnieszka ze Stasińskich
5Bieniek Marcin i Maryanna z Łęgów

Rzeczyński Wojciech i Rozalia z Boguckich

6Wójcik Kazimierz i Urszula z Paruchów
7Dołożyński Łukasz i Katarzyna z Gnieciaków

Kazirowski Mikołaj i Regina z Turczyków

8Burdel Błażej i Agnieszka z Wójcików

Sochal Antoni i Magdalena z Reszków

9Wójcik Paweł i Katarzyna z Kłokockich

Jan Bieniek i Maryanna z Paruchów

10Dołożyński Łukasz i Katarzyna z Gnieciaków
11Wóycik Ignacy i Franciszka z Rzeczyńskich

Woycik Jan i Franciszka z Rzeczyńskich

12Wójcik Łukasz i Zofia z Bieleckich

Jankowski Krzysztof i Zofia z Majewskich

Rzyczyński Stanisław i Katarzyna ze Stefańskich

Banaszak Kacper i Helena z Burdelów

13Wóycik Grzegorz i Regina z Wóycików

Paruch Filip i Małgorzata z Żaków

Banacha Błażej i Maryanna z Woycików

14Gładosz Tomasz i Maryanna z Woźniaków
15Woycik Piotr i Jadwiga z Rozwadowskich

Nakonieczny Łukasz i Krystyna z Drozdów

16Rybczyński Jakub i Ewa z Dołożyńskich
17Paruch Błażej i Maryanna z Wójcików
18Wójcik Filip i Łucya (brak nazwiska)

Banasiak Kacper i Helena z Rozwadowskich

Rozwadowski Stanisław i Barbara z Gnieciaków

19Wojciech Paprotka i Ewa z Szutków
20Banasiak Kazimierz i Katarzyna z Bajaków

Stachyra Jacek i Salomea z Rzyczyńskich

Buczek Łukasz i Petronela z Tkaczyków

Mateusz Tkaczyk i Teresa z Pietraków

21———————————————-
22Krysakowicz Habus i Stela z Abramowiczów
23Banacha Kacper i Helena z Burdelów

Rybkowski Jakub i Ewa z Dołożyńskich

Wolf Chabusiewicz

24Kosiński Augustyn i Jadwiga z Wóycików

Nakonieczny Łukasz i Maryanna z Drozdów

25Wójcik Piotr i Jadwiga z Burdelów

Woycik Mateusz i Katarzyna z Szuchnickich

26Kazirowski Jakub i Anna z Pawlaków

Banaszak Kazimierz i Katarzyna z Nakoniecznych

27Banasiak Jakub i Tekla z Nakoniecznych
28Beda Tomasz i Maryanna z Bajaków
29Stachyra Jacenty i Salomea z Rzeczyńskich
30Filip Wojciech i Łucja z Pietraków

Katarzyna Bogutowa

31Wójcik Franciszek i Salomea z Suskich
32Paruch Jan i Ewa ze Staszyńskich

Nakonieczny Łukasz i Krystyna z Drozdów

33Bajak Michał i Franciszka z Dzięgielów

Paruch Filip i Małgorzata (brak nazwiska)

Woźniak Wojciech i Agnieszka Marcheszczanka

Wuycik Łukasz i Zofia z Bieleckich

34Wirzbicki Tomasz i Maryanna z Parciów

Bajak Michał i Franciszka z Dzięgielów

 

Rejestr bogucińskich rodzin sporządzony na podstawie aktów urodzenia i zgonów w latach 1810 – 1826. Akta te są dostępne w Archiwum Państwowym w Lublinie oraz bazie „Pradziad” na stronie internetowej „Szukaj w archiwach”.