Nie każdej niedzieli Wielkanoc

Wielkanoc to święto tzw. ruchome, ponieważ każdego roku przypada pod nieco inną datą. Zgodnie z ustaleniami Soboru Nicejskiego z 325 roku, Wielkanoc obchodzimy pomiędzy 22 marca i 25 kwietnia, w pierwszą niedzielę, po pierwszej wiosennej pełni księżyca.

 

Wielki Tydzień to cykl najważniejszych obrzędów i uroczystości związanych z Wielkanocą a rozpoczyna go Palmowa Niedziela zwana też kwietną lub wierzbną. W różnych częściach Polski kościół katolicki przygotowuje piękną liturgię Męki i Zmartwychwstania Chrystusa, w której uczestniczą rzesze wiernych poczynając od Palmowej Niedzieli.

Na Garbowszczyźnie utrwalił się zwyczaj sporządzania okazałych palm wielkanocnych przez Koła Gospodyń ze wsi należących do tutejszej parafii. Palmy są niesione w uroczystej procesji od domu Sióstr Salezjanek do kościoła przez gospodynie w pięknych strojach ludowych. Kunszt sporządzania wysokich, dekoracyjnych palm twórczynie opanowały do perfekcji i co roku wykonują piękniejsze.

Małe palmy można nabywać na corocznym kiermaszu w garbowskiej bibliotece a wykonują je artystki ludowe z naszego terenu. W Bogucinie jest swego rodzaju ośrodek wytwarzania palm z charakterystycznych bibułkowych różyczek i bukszpanu, które są chętnie nabywane w różnych odległych nieraz miejscach.

Poświęconą palmę kiedyś wkładano za święty obraz na cały rok aby strzegła domu, przynosiła mu błogosławieństwo Boże, chroniła od pożaru i wszelkiego zła. Obecnie palma jest ważnych atrybutem Wielkanocy a jej różne rodzaje wykorzystuje się powszechnie do wszelkiego typu dekoracji. Do dziś w niektórych domach poświęconą palmą kropi się dom dookoła, ogród i budynki gospodarcze.

W tradycji kościoła palma symbolizuje zarówno męczeństwo jak i triumf, a zatem Mękę a także chwalebne Zmartwychwstanie Jezusa oraz nieśmiertelność duszy ludzkiej.

W różnych częściach Polski palmy robi się nieco inaczej. Tradycyjna powinna mieć kształt smukłego, pionowego bukietu różnej wysokości i zawierać: gałązki wierzby z baziami (w tradycji ludowej wierzba to roślina miłująca życie), gałązki wiecznie zielone – świerk, bukszpan, borówka leśna, cis oraz bibułkowe lub suszone kwiaty i kolorowe wstążeczki.

Rozpoczęty Kwietną Niedzielą Wielki Tydzień to czas intensywnych przygotowań do tych najbardziej uroczystych i radosnych świąt, które w polskiej tradycji spędza się wspólnie z rodziną, przyjaciółmi i znajomymi. W domach odbywają się generalne porządki łącznie z myciem okien, praniem firanek, pościeli, wietrzeniem pomieszczeń po zimie. Porządkuje się również posesje, odkrywa kwiaty na rabatkach, pali suche liście. Jeszcze kilka lat temu tydzień przed Wielkanocą w zagrodach wiejskich odbywały się tzw. “świniobicia” aby na święta przygotować swojskie wyroby mięsne wędzone tradycyjnie w przydomowych wędzarniach. Zaopatrzenie sklepów było bardzo ubogie więc dzieci cieszyły się na smaczne, obfite świąteczne smakołyki. Dziś kupuje się zazwyczaj wędliny gotowe i znacznie mniejsze ilości, gdyż “świąteczne” jedzenie jest niemalże na co dzień. Tyle tylko, że bardzo się różni smakiem od „swojskiego”.

Dzieci przygotowują barwne jaja wielkanocne zwane kraszankami, malowankami lub byczkami (wtedy gdy są bez wzoru). Techniki są przeróżne, wzorki tradycyjne lub bardzo wymyślne charakterystyczne dla każdego regionu. Od najdawniejszych czasów jajko było symbolem życia, siły, miłości i płodności. Na całym świecie czczono je wierząc, że posiada wiele właściwości dobroczynnych i życiodajnych. W tradycji chrześcijańskiej jajko stało się symbolem świąt wielkanocnych, wiecznie odradzającego się życia i przede wszystkim Chrystusa Zmartwychwstałego.

Rzesze wiernych uczestniczą w przepięknej liturgii Triduum Paschalnego:

  • Wielki Czwartek – dzwony kościelne zastępują kołatki, obmywanie nóg 12 wybranym (akcent z ostatniej wieczerzy), podczas ciemnej jutrzni gasi się kolejno świece na ołtarzu a kapłani uderzają mszałami o pulpity.
  • Wielki Piątek – dzień głębokiej żałoby, wyniesienie Najświętszego Sakramentu do ciemnicy, zostają puste, otwarte tabernakula. Nie oprawia się mszy, jest Adoracja Krzyża i odsłonięcie Grobu Chrystusa, zaciągnięcie honorowych wart przez strażaków w galowych mundurach.
  • Wielka Sobota jest dniem błogosławieństw przeznaczonym na święcenie wody, ognia, cierni i pokarmów wielkanocnych, od poświęconego ognia zapala się paschał i uroczyście wnosi do kościoła. W sobotę od wieków święcono wszystkie przygotowane na święta pokarmy w domach, do których przychodził kapłan. Nieco później przyszedł zwyczaj święcenia w kościele małych koszyczków zawierających jajko, sól chleb, baranka i co tam jeszcze rodzina uważa.

Jak zwykle dzieci obowiązkowo uczestniczą w święceniu, oglądają i modlą się przy Grobie Pańskim, nabierają święconej wody i rozpoczynają święta. W domach przygotowania na ukończeniu, można czekać Niedzieli – Święta Zmartwychwstania Pańskiego zwanego Paschą, najstarszego, najuroczyściej obchodzonego święta wszystkich chrześcijan odprawianego na pamiątkę Zbawczej Męki i przede wszystkim Chwalebnego Zmartwychwstania Chrystusa. Kto chce i może bierze udział w uroczystej porannej mszy – rezurekcji i speszy do domu na świąteczne śniadanie. Tradycyjnie dzielimy się jajkiem z życzeniami zdrowia, powodzenia i radości. Na stół podaje się barszcz (czerwony, biały), żur, pieczone mięso z chrzanem i ćwikłą, ciasta wielkanocne – baby, mazurki i co tam kto przygotuje. Ważne, by rodzina była w komplecie, goście i znajomi mile widziani, wybaczone gniewy i urazy. Po prostu prawdziwe święto Zmartwychwstania, wiosny i miłości. Zwyczaj stawiania na świątecznym stole baranka z czerwoną chorągiewką wprowadził w XVI w. papież Urban V. W Polsce baranek zwany też agnuskiem to taka świętość od XVII w., której nie może zabraknąć na polskim święconym.

Drugi dzień Świąt – Poniedziałek Wielkanocny jest dniem radości, wizyt towarzyskich, spotkań znajomych a nade wszystko wzajemne oblewanie się wodą co najchętniej czynią dzieci i młodzież. W naszych stronach to lany poniedziałek, lejus, śmingus-dyngus, do którego w czas ciepłej wiosennej aury dołączają również dorośli i jeszcze starsi. Dla młodych, ładnych dziewcząt to honor i powodzenie jeśli chłopcy przemoczą je do „suchej nitki”. Tak było jeszcze kilkanaście lat temu.

Zmieniają się czasy, zmieniają się obyczaje. Na Święta wiele osób wyjeżdża do miejscowości wczasowych „na gotowe”. Tym sposobem odpoczną od pracy i domowego kieratu chociaż przez 3, 4 dni. To ważne dla ludzi, którzy intensywnie pracują i mają dzieci. Każdy ma prawo wybierać swój sposób na życie i na świętowanie też. A o pięknych polskich świętach i sposobach ich obchodzenia w różnych regionach naszego kraju można poczytać w książce Barbary Ogrodowskiej „Polskie obrzędy i zwyczaje” dostępnej w naszej Filii Bibliotecznej w Bogucinie.

Zielonej trawki, witki wierzbowej
żółtych kurczaczków w koszu pisanek
stołów obfitych w szynki, kiełbaski
wśród bab, mazurków biały baranek

Niech Zmartwychwstały łaskami darzy
dzieci, dorosłych, wszelkie stworzenia
Zdrowia, miłości, zgody w rodzinach
to moje dla Was szczere życzenia.