USC Garbów – Jak powstawały nazwiska cz. 4

Pozostając przy tematyce pochodzenia nazwisk polskich zacytujmy wybrane wypowiedzi Jana Stanisława Bystronia. Znany socjolog i etnograf opisując kształtowanie się nazwisk szlacheckich wspomina, że „bywało dość i pornograficznych nazw” u rodowej, często zamożnej szlachty. (…) Jest, więc cała grupa nazwisk, kojarzących się erotycznie. Niektóre z nich są odbierane także jako słowa wulgarne: Chujeba, Chujka, Dupczak, Dupczyński, Hujas, Hujka, Kutas, Kutasik, Kutasewicz,  Kutasiński,  Nieruchaj,  Pipa, Pipka, Poruchała, Rypała, Rypalski, Wydymański, Wydymus, Zaganiacz. W innej książce J. S. Bystroń podaje: „Nazwisk wulgarnych było zawsze w Polsce dość dużo; przezywano się często, niejednokrotnie bardzo wymyślnie, a więc też nazwiska te, które są pierwotnie wyzwiskami, zdumiewać czasami mogą bujnością imaginacji koprologicznej. (…) Do wyjątków należą nazwiska tego rodzaju wśród szlachty. (…) „Jeżeli wśród warstwy uprzywilejowanej trafiać się mogły nazwiska śmieszne lub wulgarne, to oczywiście wśród ludu i w miastach były one czymś bardzo powszednim.” Padają przykłady takich nazwisk jak: Trzęsidupka, Niezdara, Picka (z czasem zmienione na Piecka), Pierdzioszek, Szczoch, Oszust, Stryczek, Hujek, Pierdzioch i inne.

Tyle pan profesor. Wracamy na nasze podwórko przyznając, że ślady tego zwyczaju możemy znaleźć  nawet wśród nazwisk w samym Bogucinie. Tu także trafiamy na przypadki nietypowych polskich nazwisk. Być może są to nawet jedne z najstarszych, będących w użyciu, nazwisk. Oby ich nie zabrakło, bo one dodają kolorytu palecie przeciętnych, powtarzających się nazwisk.

„Dzieci idźcie się pobawić, bo nasz gość będzie się przedstawiał!” Taki zwrot nie musi być wymyślony jedynie na potrzeby tego tekstu. Proszę sobie wyobrazić reakcję rodziców młodej dziewczyny (i  jej samej również), kiedy chłopak na przywitanie oznajmia: Kutas jestem!  Nie mniej szokująco-humorystycznie wybrzmi  całe zdarzenie jeśli panna na pierwszym spotkaniu poda rękę mówiąc: Nieruchaj!
Nie mają racji ci, którzy twierdzą, że taka sytuacja nie ma prawa się przydarzyć. Przecież nazwiska o zabarwieniu erotycznym występowały dawniej, i dziś też występują, również w naszej miejscowości. Są nawet związki, gdzie oboje z małżonków należą do takich wyjątków . Z uwagi na wrażliwość tematu nazwiska te nie będą w tym artykule przytaczane .

Pozostając w kręgu wątków małżeńskich posłużę się pewną historią z podkarpackiego kościoła, gdzie trudno sobie wyobrazić, aby tamtejszym wiernym udało się zachować powagę miejsca, słysząc w zapowiedziach przedmałżeńskich nazwiska przyszłej pary: Justyna Nalegała i Antoni Musiał.

Niektóre z wyżej wymienionych nazwisk przybrały wulgarny wydźwięk wiele lat po ich nadaniu. Taki np. kutas to dawniej nic innego jak frędzel przy zasłonie lub pomponik u czapki, czyli „coś” takiego, co po prostu dyndało.

Czasem trudno rozróżnić co dla kogo bywa wulgarne, a co obraźliwe lub śmieszne. Najlepiej zilustruje to pewna anegdota:
Pod koniec wojny, za Hitlera, przychodzi do USC biedak i prosi o zmianę nazwiska, bo się z niego wyśmiewają, dokuczają.
– No to jak się nazywasz?
– Adolf Dupa
– Oczywiście, zmienimy ci natychmiast;  a jak chcesz się nazywać
– Henryk Dupa…

W katalogu polskich nazwisk znajdują się również nazwiska, o których zwykło się mówić, że są ładne. Należą do nich m.in.  Anioł, Kwiatek, Ładny, Piękny.
Na jednym z portali internetowych ktoś napisał, że jego daleka krewna miała nazwisko Cudna. I przedstawiała się wszystkim: Cudna jestem! Aż raz usłyszała w odpowiedzi – Przesada…  to też było nazwisko!

Nazwisko to nazwisko. Skądś się wzięło; miał je ojciec, dziadek i dalej gdzieś tam w przeszłość się to ciągnie. Ludzie nie zmieniają nazwisk, bo jest coś takiego, co się nazywa tradycją rodzinną. Ale zdarzają się wyjątki. Mój znajomy urodził się Wilkiem, a dziś jest Wiśniewskim. Bądź mądry i pisz wiersze – chciałoby się powiedzieć tym, co po latach zapragną stworzyć drzewa genealogiczne w takich rodzinach.

Poniżej lista urodzonych w Bogucinie w roku 1818.

Lp Nazwisko i imię ojca Imię i nazwisko matki Imię dziecka
1 Banaszak Jakub Barbara z Paruchów Maryanna
2 Buczek Łukasz Petronela z Tkaczyków Mateusz
3 Dąbrowski Paweł – zgłosił Magdalena Dąbrowska – panna Piotr
4 Łuczywek Józef Małgorzata z Rzeczyńskich Augustyn
5 Paruch Błażej Maryanna z Wuycików Maryanna
6 Rybkowski Franciszek Magdalena z Wuycików Grzegorz
7 Stachera Jacenty Salomea z Rzeczyńskich Stanisław
8 Stachera Kazimierz Maryanna z Żurków Józef
9 Wuycik Filip Łucya z Pietraków Łukasz
10 Wuycik Józef Apolonia z Burdelów Agnieszka

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Podaj wynik działania * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

128M